Direktni sporazumi do 6.000 KM: Kako se plaća slavski ručak na Palama?

Većina opština u sastavu Grada Istočno Sarajevo favorizuje direktne sporazume pri trošenju javnog novca. Analiza nabavki za Dan opštine Pale pokazuje da se troškovi slavskog ručka, bez obzira na promjenu rukovodstva i 2024. i 2025. godine zaustavljaju gotovo u pfening na 5.892 KM, što je ipak ispod 6.000 KM, nakon kojeg bi bio neophodan otvoreni postupak.

Piše: Mladen Lakić

Pomenuti primjer nije izolovan slučaj, jer više od 80 odsto postupaka javnih nabavki u nekim opštinama Istočnog Sarajeva završava direktnim sporazumom, pokazuje analiza podataka platforme Integrity Watch koju je nedavno promovisao Transparency International Bosne i Hercegovine (TIBiH).

Direktni sporazumi su najjednostavniji oblik javne nabavke koji ne zahtijeva javno nadmetanje među ponuđačima i oni nisu zabranjeni zakonom, ali u praksi njihova upotreba često upućuje na potencijalne zloupotrebe jer se kroz njihovu primjenu nerijetko favorizuje jedan ponuđač.

Koja opština najviše koristi direktne sporazume u Istočnom Sarajevu?

Najveći postotak direktnih sporazuma tokom 2024. godine među opštinama Istočnog Sarajeva zaključila je Opština Istočna Ilidža, njih 89%. Tokom te godine, Opština je zaključila 65 takvih postupaka, šest otvorenih, dva konkurentska. Najveći broj svih ugovora, njih 34% sklopljen je iz oblasti usluga.

Visok udio zabilježen je i u drugim opštinama. U Opštini Istočno Novo Sarajevo direktni sporazumi činili su 83,2% svih postupaka (164 slučaja), dok je u Opštini Istočni Stari Grad taj udio iznosio 82,6% (57 postupaka). 

Nešto niži, ali i dalje dominantan udio ovih postupaka evidentiran je u Trnovu, gdje direktni sporazumi čine 79,3% svih nabavki, kao i u Sokocu sa 78,6%.

Opština Pale je tokom 2024. godine sklopila 50.5% direktnih sporazuma kroz 46 postupaka. Otvoreni postupak korišten je u 38 slučajeva, konkurentski zahtjev u sedam postupaka. Najveći broj direktnih sporazuma sklopljen je u oblasti usluga. Podaci pokazuju i određene razlike u vrsti nabavki među opštinama.

Dok su u Istočnoj Ilidži i Istočnom Starom Gradu direktni sporazumi najčešće korišteni za usluge, u Istočnom Novom Sarajevu dominiraju nabavke roba. U Sokocu se, takođe, najveći broj direktnih sporazuma odnosi na robu, dok je u Trnovu fokus na uslugama.

Foto: SPIN Info

Opština Pale: ugovori za slavu Opštine tik ispod zakonskog limita

Iako Opština Pale ima najmanji udio direktnih sporazuma među opštinama Istočnog Sarajeva, upravo na ovom primjeru, detaljniji uvid u pojedinačne ugovore otkriva specifičan obrazac njihovog korištenja.

Za obilježavanje Dana slave opštine Pale (28. avgust) zaključeno je više zasebnih direktnih sporazuma za različite, ali međusobno povezane usluge.

Iako ovakva praksa nije nužno neuobičajena u organizaciji događaja, postavlja se pitanje da li je srodne usluge bilo moguće objediniti u jedan postupak. U tom slučaju ukupna vrijednost bi vjerovatno prešla zakonski prag za direktni sporazum, što bi zahtijevalo provođenje otvorenog postupka i omogućilo širu konkurenciju ponuđača.

Veći broj ugovora zaključen je u iznosima vrlo blizu zakonskog limita za ovu vrstu postupka, koji iznosi 6.000 KM bez PDV-a.

U evidenciji javnih nabavki mogu se pronaći ugovori vrijedni 5.980 KM, 5.982 KM, 5.994 KM i 6.000 KM.

 Foto: Screenshot/Integrity Watch

Ista firma bila je zadužena i godinu ranije za ove poslove.

Drugi načelnik, obrazac isti

Podaci pokazuju i da se u pojedinim slučajevima isti dobavljači pojavljuju u više ugovora vezanih za isti događaj. 

U 2024. godini, za vrijeme mandata načelnika Boška Jugovića, za slavski ručak izdvojeno je 5.892,90 KM u dva sporazuma sa firmom “Stanišić” d.o.o. koja je u vrijeme mandata ovog načelnika sklopila značajan broj ugovora sa opštinom Pale.

Foto: Screenshot/Integrity Watch

Slična praksa zabilježena je i tokom 2025. godine kada je na čelo Opštine došao novi načelnik Dejan Kojić.

Za usluge obezbjeđenja svečanog ručka, vršenje usluge keteringa i usluge iznajmljivanja radne snage za potrebe posluživanja skopljena su tri ugovora u gotov pa identičnim iznosima.

Dobavljač je u ovom slučaju bila druga firma.

Foto: Screenshot/Javne nabavke

Podaci o javnim nabavkama u opštinama Istočnog Sarajeva ukazuju na ustaljen obrazac: čestu upotrebu direktnih sporazuma, ugovore čije se vrijednosti ponavljaju ispod zakonskog limita, te razdvajanje srodnih usluga u više pojedinačnih postupaka.

Iako ove prakse same po sebi ne predstavljaju kršenje zakona, one u značajnoj mjeri sužavaju prostor za tržišnu konkurenciju i smanjuju transparentnost trošenja javnog novca.

U sistemu u kojem se veliki dio nabavki odvija bez javnog nadmetanja, ključna pitanja ostaju otvorena da li su javne institucije zaista birale najpovoljnije ponude i u kojoj mjeri građani imaju uvid u način na koji se njihov novac troši.