Ko je odgovoran za propast industrijskog giganta FAMOS-a?
Upravljačke strukture FAMOS-a, MOFAS-a, a kasnije i DIGIS-a nisu uspjele sačuvati metalsku industriju u Istočnom Sarajevu. Višemilionska imovina je rasprodata, dio dugova namiren, međutim, ostaju brojna nejasna pitanja vezana za tokove novca i sumnjive transakcije. Na sjednici na kojoj se raspravljalo o izvještaju DIGIS-a bilo je burno. Dok opozicija ukazuje na mogući kriminal, iz vlasti muk i pravdanja da DIGIS nema veze sa FAMOS-om.
Piše: Sanja Vasković
Naslovna fotografija: rušenje hala MOFAS-a, decembar 2024. ustupljena fotografija
O radu Javnog preduzeća “Direktne investicije Grada Istočno Sarajevo” (DIGIS) za 2024. godinu raspravljalo se tek u februaru 2026. godine. Tačka je ranije dva puta skinuta sa dnevnog reda na zahtjev opozicije zbog brojnih manjkavosti i nejasnoća u samom izveštaju.
Pomenuto preduzeće osnovano je 2021. sa ciljem da kupi vlasnički udio u “MOFAS”-u te spasi ovo preduzeće od stečaja.
Inače, MOFAS je nastao 2015. restruktuisanjem FAMOS-a.
“Nismo mogli da dozvolimo da jedno preduzeće koje smo svi smatrali našim doživi sudbinu prethodnih privrednih velikih preduzeća koja su prošla kroz različite stečajne procese. U tim procesima su se radnici stavljali na zadnje mjesto, rijetko kada su šta naplatili od svojih potraživanja, a imovina je usitnjavana kroz procese različitih izvršnih postupaka putem kojih je vrlo lako mogla završiti u rukama onih koji i nemaju baš dobre namjere prema svima nama, a interesi lokalnih zajednica su u potpunosti zanemarivani”, navodi se u izvještaju DIGIS-a koji se našao pred odbornicima.
Sredinom 2023. godine raspisan je oglas za prodaju dijela imovine MOFAS-a. Imovina je prodata za 4.577.918,00 KM konzorcijumu građevinskih firmi iz Istočnog Sarajeva. Međutim, ne navodi se da je rađena procjena sudskog vještaka o vrijednosti ove imovine.
U junu 2024. godine raspisan je javni oglas za prodaju preostalog dijela imovine društva, odnosno građevinskih parcela ukupne površine 13.990 m². Na prvoj javnoj prodaji imovina nije prodata, s obzirom na to da nije bilo zainteresovanih ponuđača , navodi se u izvještaju.
Na drugoj javnoj prodaji zaprimljena je jedina ponuda, koju je dostavio konzorcijum građevinskih firmi iz Istočnog Sarajeva, sa ponuđenom cijenom od 3.400.000,00 KM.
Konzorcijum su činila privredna društva „Euro Stan“ d.o.o., „Marvel“ d.o.o., „Uniotec d.o.o. i „Akvamontmerc“ d.o.o.
Iz DIGIS-a tvrde da su isplaćene sve obaveze MOFAS-a ukupne vrijednosti 7.487.596,00 КМ.
Navode i to da su smatrali da imaju dovoljno znanja i iskustva da ne naprave greške koje su činjenje u prethodnom periodu vezano za stečajne i likvidacione postupke preduzeća.
No, MOFAS je zadesila slična sudbina.
Fabrika je uništena, imovina je dijelom rasprodata, a korist su ostvarile samo građevinske firme koje grade na ovoj atraktivnoj lokaciji gdje cijena kvadrata preko noći raste.
Mofas, 2023.
Dopisivanje sa gradonačelnikom
Šta se sve dešavalo tokom zadnjih deset godina, ko je potpisivao odluke, koji su tokovi novca, kome je rasprodata imovina i mašine, na koji način, brojna su pitanja bez odgovora.
Prema navodima opozicije, u pitanju su moguće kriminalne aktivnosti.
Na jučerašnjoj skupštini nije bio prisutan prvi čovjek Grada, odnosno gradonačelnik Ljubiša Ćosić koji je, prema navodima iz njegovog kabineta, imao hitan sastanak.
Odbornici opozicije predložili su da se ova tačka ponovo skine sa dnevnog reda zbog objašnjenja koje bi gradonačelnik trebao dati odbornicima. Međutim, predsjednik Skupštine Grada Boško Jugović rekao je da odbornici pitanja dostave u pisanoj formi, te da će gradonačelnik naknadno odgovoriti.
Koje su veze FAMOS-a i MOFAS-a?
Pojašnjena vezano za rad DIGIS-a nije dao direktor Branislav Popović, koji je bio prisutan na sjednici, već su o radu ovog preduzeća objašnjenja pokušali dati zamjenik gradonačelnika Aleksandar Škobo i šef kabineta Ognjen Sladoje.
“Mi ne smijemo zaboraviti da smo vlasnici DIGIS-a, a kroz DIGIS MOFAS-a, a ne FAMOS-a. Mi prije svega moramo da se zabavimo MOFAS-om i DIGIS-om, a nikako da se okrećemo na druge firme, treća lica, onda ćemo se baviti i akcionarima FAMOS-a, onda se uplićemo u društvo gdje nemamo nikakvo pravo da se uplićemo ”, rekao je na sjednici šef kabineta gradonačelnika Ognjen Sladoje.
Sladoje je svojevremeno, nakon osnivanja, obavljao funkciju v.d. direktora DIGIS-a.
Skupština Grada 18.02.2026.
Kako je iza kulisa uništena fabrika ?
Iako iz DIGIS-a negiraju odgovornost prema sudbini FAMOS-a, činjenica je da u suvlasništvu MOFAS-a, čije akcije kasnije kupuje gradsko preduzeće DIGIS, FAMOS učestvuje sa 49 %.
Napominjemo da je formirajući novo preduzeće odnosno MOFAS 2015. godine FAMOS unio svoju imovinu.
Međutim, kada su se prodavale nekretnine fabrike, FAMOS je zanemaren.
Odbornik Slaven Dubovina navodi da je DIGIS kao većinski vlasnik od 51%, sasvim legitimno donio odluku da prodaje imovinu, ali…
“ Ali, preprodaju imovine valjda dijeli po prioritetu naplate, ko je bio u preduzeću za naplatu, ili isto tako da vodi računa o akcionaru koji ima 49%”, navodi Dubovina.
Opozicioni odbornik postavlja pitanje gdje su sredstva od dva miliona koja su vraćena DIGIS-u , je li on iz tog djela vratio pozajmicu , kako da sad FAMOS ne može da uzme svojih 49% što je uložio, nego mu imovinu prodaje neko drugi.
“ Kažu, ne možemo jasno definisati tokove (novca) kako je bilo naplaćeno između 2023 -2024, je li moguće da to neko napiše u izvještaju, da ne mogu utvrditi? Kada razmatramo izvještaj zašto to ovdje ne vidimo? Nemojte da pravimo problem ovdje ljudima koji treba da glasaju protiv svojih očeva, rodbine, komšija, da usvajaju ove stvari, i da prođe da DIGIS nema nikakve veze sa FAMOS-om. U redu, nema, kako si imao kad si prodavao, a nemaš sad kad treba isplatiti ljude”, kaže Dubovina.
Govoreći o dešavanjima u FAMOS-u odnosno MOFAS-u te osnovanju i radu DIGIS-a odbornik Aleksandar Golijanin tvrdi da su posrijedi moguće kriminalne aktivnosti.
Smatra da je DIGIS-a umjesto spašavanja preduzeća imao drugu ulogu.
“Svi vidimo da je preduzeće pred gašenjem, da nema napretka, nikakve volje i želje da se tu nešto uradi. Prihod od akcija 40-ak hiljada KM, to će biti plate, naknade. Uradili ste što ste uradili, uradili ste posao koji ste htjeli da uradite, raspodali ste što ste htjeli”, kaže Golijanin za skupštinskom govornicom navodeći da je bilo mnogo propusta u svim osnivačko- upravljačkim strukturama.
decembar 2024.
“ Mene je sramota svih tih ljudi i sramota me 31 nas ovdje, i 20 ljudi da ne izađe, ne kaže, da ne pročita i podržava izvještaj, da niko nema svoje mišljenje. Sramota me da su instruisani da ćute i pognu glave… samo da kažem da 15-20 godina finansijske i političke manipulacije Famosa, Mofasa, Digisa zahtijeva mnogo više od ovih 15-20 minuta koje pričamo ovdje”, kaže Golijaninmkoji se nakanadno zahvalio odbornicima koji su bili protiv.
No, prilikom glasanja za navedeni izvještaj vlast nije imala potrebnu većinu, odnosno ruke je diglo 15 odbornika.
Spas u zadnji čas stigao je od odbornika Nebojše Šešlije koji je odmah ušao u salu pa je predsjednik skupštine Boško Jugović ponovio glasanje. Ovog puta izvještaj o radu i finansijskom poslovanju DIGIS-a usvojen je sa 16 glasova ZA i 11 protiv, niko uzdržan.
Interesantno je da su pojedini odbornici koji tradicionalno glasaju za odluke aktuelene vlasti, ovog puta bili protiv.
Šta je sa imovinom FAMOS-a na Istočnoj Ilidži?
Na skupštini se, u nekoliko navrata, pokušavajući prebaciti priču na politički teren govorilo o imovini odnosno zemljištu FAMOS-a na teritoriji opštine Istočna Ilidža.
“Posjedovni list Famosa 2022, 53 dunuma zemlje na opštini Istočna Ilidža”, kaže Ognjen Sladoje.
No, ubrzo je stigao odgovor opozicije.
“Da ste izvadili listu nepokretnosti vidjeli bi ste da je rješenjem iz 2021. godine to isto zemljište prevedeno na opštinu Istočna Ilidža. Zašto je prevedeno na opštinu Istočna Ilidža, zato što nije privedeno krajnjoj namjeni. To isto zemljište je doneseno i predato FAMOS-u A.D. za gradnju stambenih zgrada za socijalne potrebe. Iz razloga što nakon 25 godina neprovođenja namjene, geodetska uprava je dužna da prevede tj. vrati starom vlasniku. Posjed je jedno, vlasništvo je drugo”, pojasnio je Golijanin.
Na skupštini se razgovaralo i o halama u vlasništvu FAMOS-a, kako i kome su preprodate. Riječ je o 16.000 m2.
Gradonačelnikov šef kabineta kaže da je najveći dio mašina sačuvan.
S obzirom da je gradonačelnik bio odsutan, opozicija je pitanja dostavila na papiru.
Najvrijednije mašine prebačene su u iznajmljeni prostor na drugoj lokaciji gdje ono što je ostalo od MOFAS-a, uz par radnika, pokušava realizovati privredne aktivnosti.
Napominjemo da nekadašnji radnici FAMOS-a mjesecima protestuju zbog neisplaćenih plata ispred zgrade nekadašnje fabrike gdje niču stambeno- poslovni objekti.
