Asfaltiranje u Istočnom Mostaru i Nevesinju: Sve je tajna osim pobjednika na tenderu

Kada opština pokrene procedure javne nabavke za asfaltiranje lokalnih puteva, onda tenderska dokumentacija obiluje nizom nepoznanica. Ne zna se koji se tačno putevi asfaltiraju, niti u kojim dužinama i širinama, ali se zato sa sigurnošću zna ko će biti izabran kao najpovoljniji ponuđač.

Situacija je gotovo identična i u susjednoj opštini Nevesinje, a to da se u ove dvije lokalne zajednice već godinama ni metar asfalta ne postavlja bez kompanije „HP Investing“ iz Mostara postalo je neka vrsta lokalne tradicije.

Tenderska dokumentacija u kojoj se ne zna ni koji put tačno treba asfaltirati napisana je tako da mjesta konkurenciji, najčešće, i nema. Desi se, istina, i da „Nevesinjeputevi“ dobiju asfaltiranje stotina metara puta po okolnim selima, ali nikada bez učešća mostarske kompanije.

Simbolično, nedavno je asfaltiran i dio puta koji povezuje dvije pomenute opštine i nije teško pogoditi ko je dostavio jedinu, samim tim i najprihvatljiviju ponudu. „HP Investing“ je posao dobio na tenderu koji je raspisala Opština Istočni Mostar, iako nije riječ o lokalnom, već o regionalnom putu koji nije u nadležnosti opštine.

Pola miliona maraka za regionalni put

Opština Istočni Mostar je 20. jula ove godine sa firmom „HP Investing“ iz Mostara zaključila ugovor o javnoj nabavci radova čiji je predmet „Rehabilitacija dijela regionalnog puta Istočni Mostar – Nevesinje“. Po ovom ugovoru opština bi „HP Investingu“ za navedene radove trebala platiti 512.500 konvertibilnih maraka, bez PDV-a.

Kao kriterij za izbor najpovoljnijeg ponuđača u ovom slučaju propisana je najniža cijena ponude. Upravo zato je i čudno da je „HP Investing“ dostavio ponudu koja ni za marku nije niža od maksimalne procijenjene vrijednosti ugovora, koja takođe iznosi 512.500 KM.

Dakle, da se na tender javio još jedan ponuđač čija ponuda bi bila niža, makar za jednu marku, „HP Investing“ ne bi dobio ovaj posao.

Ako u ovoj mostarskoj kompaniji nisu znali da neće biti konkurencije, onda su puno rizikovali. Ali konkurencije nije bilo.

„HP Investing“ inače „ima sreće“ kada su u pitanju tenderi Opštine Istočni Mostar. Sticajem okolnosti, oni su bili jedini ponuđač i za asfaltiranje „prve faze“ lokalnih puteva u ovoj opštini, sa kojom su 29. decembra prošle godine zaključili ugovor čija vrijednost bez PDV-a je 107.590 KM, malo niža od ukupne procijenjene vrijednosti radova od 107.696 KM.

Ovaj put rizik je bio nešto manji, ali konkurencije opet nije bilo.

U oba navedena slučaja primijenjen je otvoreni postupak javne nabavke.

To, međutim, nije bio slučaj za asfaltiranje „druge faze“ lokalnih puteva u ovoj opštini. Ovaj put primijenjen je postupak „konkurentski zahtjev“, ali, „čuda se dešavaju“, pa opet nije bilo konkurencije.

Opet je je „HP Investing“ imao „sreće“ da predloži cijenu radova jednaku ukupno procijenjenoj, dakle maksimalnoj vrijednosti ugovora od 50.800 maraka. Ugovor je zaključen 24. avgusta ove godine.

I tako je još od 2022. godine, kada je ov kompanija od Opštine Istočni Mostar bila jedini ponuđač za rehabilitaciju dijela regionalnog puta prema Nevesinju. Konkurencije nije bilo, a cijena ponude koja je prihvaćena iznosila je 221.000 KM, samo 350 maraka niže od ukupne procijenjene, odnosno maksimalne vrijednosti ugovora.

Ugovor je potpisan krajem aprila te godine, a samo par mjeseci poslije „iskrsli su“ dodatni, nepredviđeni radovi, pa je i ovaj put „HP Investing“, na osnovu pregovaračkog postupka kao jedini ponuđač, dobio dodatni posao vrijedan 13.247,60 maraka.

Od tada do danas, kada je u pitanju izgradnja ili rehabilitacija saobraćajnica na području Opštine Istočni Mostar, pomenuta kompanija je samo jednom na tenderu imala konkurenciju. Ponuda „HP Investinga“ od 128.825 KM bila je za 625 maraka niža od jedine ponude koju je ispostavila konkurencija. Ipak, dešava se da izuzetak potvrdi pravilo.

“Srećni” tenderi

Odgovor za dugogodišnju „uspješnu“ saradnju mostarske kompanije i rukovodstva Opštine Istočni Mostar može se uočiti i pukim prelistavanjem tenderske dokumentacije, koja je za sve navedene ugovore gotovo identična. To se posebno odnosi na navedene uslove za učešće na tenderu pod stavkom „Tehnička i profesionalna sposobnost“.

Od ponuđača se precizno traži da dokažu da na raspolaganju imaju asfaltnu bazu kapaciteta 80 tona po satu, maksimalne udaljenosti 100 kilometara od mjesta izvođenja radova, dva kamiona kipera nosivosti 10 tona, vibracioni kombinovani valjak sa glatkom valjicom i gumenim točkovima minimalne težine osam tona, dva glatka vibraciona valjka, od kojih jedan minimalne težine šest, a drugi 3,5 tone, finišer za ugradnju asfalta sa vibracionom peglom, rovokopač-utovarivač…

Stručnjaci za javne nabavke s kojima smo razgovarali ostavljaju prostor sumnji da je na ovaj način konkurencija svedena na minimum. Primjera radi, ovakvi uslovi za iste ili slične radove na tenderima u susjednim opštinama nisu navedeni. Izuzetak je Istočnom Mostaru najbliža Opština Nevesinje.

I ne radi se samo o sličnosti u tenderskim uslovima, nego i u rezultatima takvih tendera – ista kompanija „HP Investing“ favorit je i javnih nabavki ove opštine. Razlika je jedino u tome što povremeno posao rehabilitacije lokalnih saobraćajnica dobiju i lokalni „Nevesinjeputevi“, ali samo povremeno.

Ono što je za obje navedene opštine još karakteristično jeste da nigdje u tenderskoj dokumentaciji nije precizno navedeno koji se zapravo putevi rehabilituju ili asfaltiraju. Nabrojana su imena sela, ali ne i u kom selu, koji put i u kojoj dužini će biti asfaltiran.

Upravo na značaj jasnog i unaprijed definisanog plana ukazuje i Damjan Ožegović iz Transparency International BiH. Prema njegovom tumačenju, uslov za početak javne nabavke jeste da su obezbijeđena sredstva i da je nabavka planirana, odnosno da je tačno definisano šta i kada je potrebno nabaviti kroz postupak javne nabavke.

“Uslov za početak javne nabavke je da su obezbijeđena sredstva i da je ista planirana, odnosno da je tačno definisano šta i kada je potrebno da se nabavi kroz postupak javne nabavke. Ako ne postoji jasan plan za asfaltiranje, to može podstaći na sumnju da će se prioriteti određivati usput, što bi moglo značiti da se ne mora nužno voditi potrebama već nekim drugim interesima, poput korištenja javnih resursa za kupovinu podrške birača”, kaže Ožegović

Ožegović, međutim, pravi važnu ogradu: ukoliko plan postoji, ali nije objavljen, problem može biti i u tome što potencijalni ponuđači unaprijed ne mogu znati gdje će se radovi izvoditi. To može uticati na procjenu troškova, jer teren i udaljenost mogu igrati značajnu ulogu.

Šta se i gdje asfaltira?

Upravo na problem preciziranja lokacija i obima radova upozorava i odbornik Skupštine opštine Nevesinje Bojan Pejičić. Kao posebno problematičan primjer onnavodi ovogodišnje zaduženje Opštine Nevesinje od 1,5 miliona KM za kapitalne investicije, od čega je, prema njegovim navodima, milion KM predviđen za putnu infrastrukturu u seoskim i prigradskim naseljima.

On tvrdi da za značajan dio planiranih radova nisu unaprijed precizirani konkretni projekti, dužina i širina dionica koje će biti asfaltirane, niti tačne lokacije.

„Taj čitav iznos će biti utrošen za asfaltiranje i nasipanje puteva bez ikakvih projekata, plana, pa čak i predviđene lokacije na kojoj će biti ‘prosut asfalt’. Navode se samo mjesne zajednice kao odrednica lokacije“, kaže Pejičić.

Prema njegovim riječima, takav način planiranja otvara prostor za promjene lokacija, kao i za eventualno smanjenje dužine dionica i debljine asfaltnog sloja.

„Nigdje nije navedena ni dužina ni širina ulica koje se planiraju asfaltirati, tako da su tu ogromne mogućnosti za manipulaciju, promjenu lokacije, smanjenje dužine i debljine asfaltnog sloja“, tvrdi on.

Posebno problematizuje činjenicu da se, kako navodi, pojedini radovi izvode bez projektne dokumentacije i jasnog nadzora.

„Jednostavno, radovi se izvode bez projektne dokumentacije, bez ičijeg nadzora ili kontrole, te tako prolazi i utrošak kapitalnih investicija“, kaže Pejičić.

Asfalt do zaseoka, a ostatak puta ostaje makadam

Kao primjer načina na koji se sredstva troše, Pejičić navodi asfaltiranje kraćih dionica prema pojedinim zaseocima.

„Na terenu već imamo situaciju da se asfaltiraju skretanja u zaseoke po 50–100 metara, dok ostatak puta ostaje makadamski i suštinski se ti ljudi i dalje voze makadamskim putevima. Na manjem broju lokacija se asfaltom riješio problem komunikacije u cijeloj dužini“, navodi on.

Prema njegovoj ocjeni, takav pristup ne rješava dugoročno problem putne infrastrukture, već omogućava da se ograničena sredstva raspoređuju na veliki broj manjih dionica.

Pejičić tvrdi i da se izbor lokacija za asfaltiranje može dovesti u vezu sa političkim interesima.

„Kako se troše budžetska sredstva za kupovinu izborne volje građana, a nikako u cilju razvoja kako se predstavlja. Ovo je samo jedan od mnogih primjera kako se u partijskoj državi ‘ulaže’ i ‘napreduje‘“, kaže Pejičić.

On tvrdi da je dodatni problem način na koji se politički predstavljaju već realizovani radovi.

„Na sve ove lokacije je došao kandidat za narodnog poslanika i pokupio sve zasluge za utrošak novca iz budžeta Nevesinja“, tvrdi Pejičić.

Drugi lot

Javna nabavka „Izgradnja, rekonstrukcija i sanacija lokalnih puteva i ulica na području opštine Nevesinje u 2026. godini“ podijeljena je u dva lota.

Za prvi lot, koji obuhvata navedene radove u jednoj grupi sela i naselje u ovoj opštini, prijavila su se dva ponuđača. Ponuda „Nevesinjeputeva“ od 480.000 KM bez PDV-a bila je za tačno 153 marke niža od ponude koju je dostavio „HP Investing“.

Međutim, za drugi lot, koji obuhvata radove na putnoj mreži druge grupe nevesinjskih sela, „HP Investing“ nije imao konkurenciju, pa je sa ovom kompanijom iz Mostara zaključen ugovor vrijednosti 538.998,78 maraka.

I bilo bi čudo da ova kompanija nije dobila svoj dio.

Inače, „HP Investing“ i Opština Nevesinje su u protekle tri godine zaključili bar trideset ugovora o javnim nabavkama, što direktnih sporazuma, što na osnovu otvorenih postupaka i konkurentskih zahtjeva. Ako se, kojim slučajem, konkurencija nekada i pojavila, šanse su joj, s obzirom na tenderske uslove, bile minimalne.

Regionalni put i pitanje nadležnosti

U slučaju regionalnog puta između Istočnog Mostara i Nevesinja dodatno se otvara pitanje nadležnosti. Ožegović smatra da nije samo pitanje zašto opština rekonstruiše regionalni put, već i zašto Vlada obezbjeđuje novac za radove koji su u nadležnosti javnog preduzeća.

Postoji javno preduzeće u čijoj je to nadležnosti“, navodi Ožegović, dodajući da se miješanje nadležnosti generalno vrši ili iz neznanja ili se namjerno zaobilaze redovne procedure kako bi se pogodovalo investitorima i izvođačima.

Kada je riječ o načinu na koji je „HP Investing“ dobio posao na ovom tenderu, Ožegović je oprezniji. Kako kaže, teško mu je komentarisati taj dio bez potpune sigurnosti. Ukoliko bi kompaniji posao bio pogodovan kroz neki drugi postupak, poput pregovaračkog, tada bi situacija bila jasnija, ali činjenica da je u konkretnom slučaju dostavljena jedina ponuda sama po sebi, prema njegovim riječima, „može, ali ne mora značiti“ da je bilo pogodovanja.

Možda bi nam više o ovome mogao reći načelnik Opštine Istočni Mostar Božo Sjeran, koji samo nije odgovorio na naše pozive.

“HP Investing u vlasništvu” Hasana Pekušića, je do sada ostvario “plodonosnu” saradnju sa svim nivoima vlasti u RS. Posao izgradnje prve faze istočne obilaznice oko Trebinja, vrijedan gotovo pet miliona maraka, predmet jfe kontroverzi jer je sa istim preduzećem u ovoj godini potpisan i ugovor o doodatnim radovima od oko million maraka.

Poslovali su sa skoro svim opštinama u Istočnoj Hercegovini, a mediji su ranije iznosili kontroverze oko njihovog angažmana na izgradnji pristupnih puteva za buduću Hidroelektranu Dabar.

I služba predsjednika RS je prepoznala “potencijale” ove kompanije pa joj je 2024. povjerila čak i posao nabavke hotelskih restoranskih i trgovačkih usluga. Ukoliko nisu finasijske prirode onda bi razlozi “favorizovanja” kompanija iz Mostara od strane vlasti u RS, u najmanju ruku mogli biti čudni.

Opština Nevesinje je jedinstvena i po tome što je sa čak pet susjednih opština povezana makadamskim putevima. Kada će biti realizovano neko od brojnih obećanja o njihovom asfaltiranju još se ne zna, ali se izvođači radova, izgleda, već naziru.