Rekordni budžeti i stari problemi: Šta građani Istočnog Sarajeva dobijaju za svoj novac?
Budžeti Grada Istočno Sarajevo te opština Istočno Novo Sarajevo i Istočna Ilidža za 2026. godinu predstavljeni su javnosti kao istorijski, razvojni i kapitalni. Lokalni političari govorili su o rekordnim ulaganjima, novim projektima i unapređenju kvaliteta života građana. Milionski iznosi planirani su za infrastrukturu, subvencije, grantove, javne ustanove i kapitalne investicije.
Piše: Mladen Lakić
Grad Istočno Sarajevo sastavljen je od šest opština, no i Grad ima svoju administraciju i specifične nadležnosti.
Gradonačelnik Istočnog Sarajeva Ljubiša Ćosić, prvi direktno biran gradonačelnik, nastoji integrisati opštine i kako često navodi, zalaže se za ravnomjeran razvoj svih opština, no u svemu tome više se bavio infrastrukturnim projektima u opštinama nego stvarnim nadležnostima Grada.
Budžet Grada Istočno Sarajevo za 2026. godinu planiran je u iznosu od 26.230.315 KM i veći je u odnosu na prethodne godine. Rast prihoda povezan je i sa izmjenama Zakona o budžetskom sistemu Republike Srpske, kojima su povećani prihodi grada.
Istočno Sarajevo: Novca ima za politički i socijalni mir, za nadležnosti Grada nema
Gradska administracija budžet predstavlja kao razvojni i usmjeren ka podršci svim opštinama koje čine Grad Istočno Sarajevo. Međutim, i pored povećanja prihoda, brojni problemi koji godinama opterećuju građane ostaju bez sistemskog rješenja.
Jedan od najdugotrajnijih problema jeste pitanje deponije Krupačke stijene na području Trnova. Ovaj problem prati i pitanje kamenoloma, klizišta, nekadašnje spalionice guma te zagađenja rijeke Željeznice. Iako se o ovim problemima govori godinama, konkretno i trajno rješenje još nije ponuđeno.
Slična situacija je i sa javnim prevozom. Grad Istočno Sarajevo već godinama subvencioniše nerentabilne autobuske linije sa oko 300.000 KM godišnje, ali sistemski organizovan gradski prevoz i dalje ne postoji. Građani svakodnevno koriste dotrajale autobuse i suočavaju se sa problemima povezivanja različitih dijelova grada.
Istovremeno, ranijih godina najavljivani su projekti električnih autobusa i “urbano povezanog grada”, ali takvi planovi još nisu dobili konkretnu realizaciju.
Građanima se još uvijek obećava i tunel Pale- Istočno Novo Sarajevo vrijednosti 200 miliona. Gradonačelnik je 2022. sa jednom kineskom firmom potpisao memorandum o saradnji na ovom projektu. Odakle novac za tunel, niko ne zna.
Kapitalni projekti većinom će zavisiti od donacija Vlade RS.
Na sjednici Skupštine Grada opozicija je kritikovala nacrt budžeta navodeći da pojedine stavke nisu dovoljno jasno prikazane. Šef Kluba odbornika SDS-a Aleksandar Golijanin rekao je da veliki dio grantova i subvencija nije detaljno obrazložen.
Prema njegovim riječima, značajna povećanja sredstava za nevladine organizacije, privatna lica i vjerske zajednice prikazana su zbirno, bez detaljnijeg objašnjenja kome će sredstva biti dodijeljena i po kojim kriterijumima.
“Međutim, kompletan nacrt budžeta je netransparentan, mi imamo mali broj troškovnih troškovnika koju su taksativno navedeni, međutim sve osnovne bitne stavke su u globalu, npr. nevladine organizacije 500.000 povećanje netaksativno navedene; privatna lica 300.000, uvećanje vjerskih zajednica 300.000 , znači generalno u grantovima imamo neko povećanje od 1.500.000 do 1.600.000 koje uopšte nije navedeno”, istakao je Golijanin.
Pitanje transparentnosti dodatno otvara i činjenica da na zvaničnoj internet stranici Grada nisu dostupne informacije o rezultatima javne rasprave o nacrtu budžeta. Time građani ostaju uskraćeni za informacije o tome da li su tokom javne rasprave postojale primjedbe, prijedlozi ili zahtjevi koji su eventualno uticali na konačni izgled budžeta.
ISTOČNO NOVO SARAJEVO I ISTOČNA ILIDŽA: Građani ne vide granicu, ali Vlada vidi
Gdje je tačno granica između opština Istočna Ilidža i Istočno Novo Sarajevo ni građani koji žive u ovim opštinama ne znaju s obzirom da su usko povezane.
No, granica postoji, i to u odnosu Vlade Republike Srpske koja novac svih građana prioritetno raspoređuje za projekte u opštinama gdje su SNSD-ovi načelnici.
Tako Istočno Novo Sarajevo dobija milione za rektorat, školu, studentski dom i slično dok za Istočnu Ilidžu nema novca.
Uskoro biti završena osnovna škola u Istočnom Novom Sarajevu dok za Gimnaziju u Istočnoj Ilidži nema novca.
Da li su neka djeca jednakija od drugih odgovore znaju samo nadležni.
Opština Istočno Novo Sarajevo u 2026. godinu ulazi sa budžetom od 37.059.966 KM, što je najveći budžet u istoriji ove lokalne zajednice.
Iz opštinske administracije isticali su da budžet predstavlja nastavak investicionog ciklusa i razvoja opštine. Za kapitalne projekte planirano je gotovo 14 miliona KM.
ISTOČNO NOVO SARAJEVO: U istorijskom budžetu deset miliona čine prihodi od kladionica
Među projektima koji su predstavljeni kao prioriteti nalaze se regulacija riječnog korita, završetak pomenute škole čija izgradnja traje godinama, kao i niz infrastrukturnih projekata.
Ipak, opozicija tvrdi da budžet ne prati dovoljno razvojnih investicija i upozorava na strukturu prihoda opštine. Posebnu pažnju izaziva činjenica da značajan dio prihoda dolazi od poreza na igre na sreću. Tokom 2025. godine po tom osnovu planirano je više od 8,6 miliona KM, dok je za 2026. godinu planirano čak 10,8 miliona KM.
To praktično znači da se značajan dio budžetske stabilnosti opštine oslanja na prihode povezane sa kladionicama i igrama na sreću.
Istovremeno, rastu i izdvajanja za grantove i subvencije.
Subvencije su sa 340.000 KM povećane na 630.000 KM, dok grantovi neprofitnim organizacijama prelaze 3,4 miliona KM.
Upravo pitanje grantova izazvalo je veliku pažnju javnosti nakon što pojedina udruženja nisu dobila sredstva iz budžeta.
Humanitarno udruženje “Oplemeni srce” i Udruženje amputiraca Istočno Sarajevo javno su kritikovali rad opštinske uprave i načelnika, nakon čega ove godine nisu dobili sredstva iz budžeta. Iako iz Opštine nisu direktno povezivali ove događaje, slučaj je otvorio pitanje kriterijuma raspodjele javnog novca i načina na koji lokalne zajednice odlučuju kome će biti dodijeljeni grantovi.
Budžet Opštine Istočna Ilidža planiran je u iznosu nešto većem od 26 miliona KM. Lokalna vlast budžet opisuje kao razvojni i usmjeren ka unapređenju kvaliteta života građana, dok opozicija tvrdi da pojedine projekcije prihoda i planovi djeluju nerealno. Za kapitalne projekte planirano je oko 11 miliona KM, uključujući izgradnju vrtića i sportske dvorane.
VELIKI PLANOVI, A STARI PROBLEMI: Hoće li budžet Istočne Ilidže podmiriti sva obećanja?
Istovremeno, značajan dio neporeskih prihoda odnosi se na naknade za građevinsko zemljište, zakup i rentu, odnosno prihode koji zavise od tržišta nekretnina i investicija.
Načelnik Istočne Ilidže Marinko Božović više puta je ukazivao na, kako tvrdi, neravnopravan odnos institucija Republike Srpske prema opštinama kojima upravlja opozicija. Prema njegovim navodima, zbog toga pojedini projekti ne dobijaju podršku viših nivoa vlasti.
Božović je ranije upozoravao na rast problema kockanja u Republici Srpskoj, navodeći da se posljedice takve politike osjećaju u porodicama i društvu. Dok Istočno Novo Sarajevo po tom osnovu planira više od 10 miliona KM prihoda, Istočna Ilidža računa na oko 110.000 KM dok je u 2025. prihod po ovom osnovu iznosio 55.000 KM.
Jedna od važnih tema je i spor oko cijene vrtića “Patrijarh Pavle” u Istočnom Novom Sarajevu. Roditelji djece iz Istočne Ilidže plaćaju znatno veću cijenu boravka djece u odnosu na roditelje iz Istočnog Novog Sarajeva, što je izazvalo političke reakcije i optužbe za diskriminaciju.
Opština Istočna Ilidža najavila je pokretanje pitanja ustavnosti takvog modela određivanja cijena.
Ostale tri Opštine Istočnog Sarajeva raspolažu različitim budžetima pa je tako budžet opštine Trnovo za 2026. godinu planiran u iznosu od 5.597.367 KM, Opština Pale planirala je oko 28 miliona KM, Sokolac 14 miliona KM a Istočni Stari Grad nešto više od 8 miliona KM.
Koliko su transperentne opštine i Grad Istočno Sarajevo?
Ipak, iza političkih poruka i optimističnih najava ostaje pitanje koliko građani zaista znaju o načinu planiranja i trošenja javnog novca, ali i koliko mogu učestvovati u donošenju odluka koje direktno utiču na njihove živote.
Budžet predstavlja osnovni dokument svake lokalne zajednice. Kroz njega se određuje šta će biti prioriteti vlasti, koji projekti će dobiti podršku, kome će biti dodijeljena sredstva i na koji način će se razvijati gradovi i opštine. Upravo zbog toga budžetski proces ne bi trebalo da bude sveden samo na formalno usvajanje dokumenata u skupštinskim salama, već bi morao podrazumijevati mnogo veću uključenost javnosti.
Međutim, Grad Istočno Sarajevo i njegove opštine ne mogu se pohvaliti visokim nivoom budžetske transparentnosti.
Foto: katera
To pokazuju i rezultati istraživanja budžetske transparentnosti lokalnih samouprava u Bosni i Hercegovini koje su proveli Centar za istraživačko novinarstvo i Centar za istraživanje i studije GEA iz Banje Luke.
U rangiranju lokalnih zajednica ni Grad Istočno Sarajevo niti njegove opštine nisu dobili ocjene “odlična” ili “dobra” budžetska transparentnost.
Opštine Istočno Novo Sarajevo i Pale svrstane su u kategoriju srednje transparentnih lokalnih zajednica. Grad Istočno Sarajevo i Trnovo ocijenjeni su kao zajednice sa niskim nivoom transparentnosti, dok su Istočna Ilidža, Istočni Stari Grad i Sokolac dobili ocjenu loše budžetske transparentnosti.
Takvi rezultati ne znače nužno da se budžetska sredstva troše nezakonito, ali pokazuju da građani često nemaju dovoljno jasne i lako dostupne informacije o tome kako nastaju budžeti, šta su stvarni prioriteti lokalnih vlasti i na koji način se prati realizacija planiranih projekata.
Posebno je važno pitanje javnih rasprava, dostupnosti budžetskih dokumenata i objavljivanja izvještaja o realizaciji planiranih aktivnosti.
Ipak, praksa pokazuje da se budžeti uglavnom predstavljaju kroz političke poruke o rekordnim iznosima i velikim investicijama, dok detaljne rasprave o prioritetima i efektima javne potrošnje ostaju u drugom planu.
Iako su političke razlike između lokalnih vlasti često u fokusu javnosti, zajedničko svim budžetima jeste činjenica da građani uglavnom dobijaju konačne dokumente, bez mnogo prostora za suštinsku raspravu o prioritetima i efektima javne potrošnje.
Budžeti se predstavljaju kao istorijski i razvojni, ali se mnogo manje govori o tome kako će se mjeriti uspješnost projekata, koji su konkretni ciljevi ulaganja i šta će građani dugoročno dobiti za novac koji se izdvaja iz javnih fondova.
U izbornoj godini lokalne vlasti najavljuju velike projekte, nova ulaganja i nastavak razvoja. Koliko će od tih planova biti realizovano, ali i koliko će građani imati stvarni uvid u način trošenja rekordnih budžeta, biće poznato tek kroz realizovane projekte, izvještaje o potrošnji i spremnost institucija da o javnom novcu govore otvorenije i detaljnije nego do sada.
Ovaj sadržaj je proizveden uz finansijsku podršku Evropske unije. Sadržaj je isključiva odgovornost portala Spin info i ne održava nužno stavove Evropske unije.
